Heftig Bombay!

"De NMBS-slogan ‘de trein is altijd een beetje reizen’ is een eufemisme in India. Hier is de trein ook nooit op tijd. De vertragingen in België zijn verwaarloosbaar met het tijdsverlies in dit gigantische land," aldus Gella Vandecaveye die nog steeds op wereldreis is. Haar ervaringen van dinsdag 1 december tot woensdag 9 december 2009 bij 'Lees meer'.

We nemen de nachttrein met bestemming Mumbai. Het goedkoopste ticket voor deze rit van 16 uur tussen Indiërs van allerlei allooi en sporadisch een Westerse toerist, bezorgt ons een boeiende reis met slaaploosheid en enkele ergernissen. Het luide gesnurk in verschillende toonhoogtes en timbres van de mannen wordt afgewisseld met huilende kinderen; de vrouwen mengen zich niet in het concert. Een walgelijke stank van pis, kak en kots maakt zich heer en meester in onze wagon zonder compartimenten. Een symfonie van geuren en klanken kleuren de nacht. Onze neus en oren krijgen het hard te verduren. We vragen ons af of we nu niet beter onze oordopjes gebruiken als neusdopjes!? Dit alles maakt deel uit van de couleur locale en van dit ganse avontuur. En met die visie proberen we toch wat te dommelen.

Bombay, stad van contrasten
Mumbai, de grootste Indiase stad met 19 miljoen inwoners (kunnen er ook meer zijn, want de cijfers spreken elkaar tegen en heel wat mensen zijn niet ‘geregistreerd’) barst uit zijn voegen. Deze stad van frappante contrasten is de voornaamste haven van het land en werd door de Portugezen ook ‘Bom Bahia’ of ‘goede baai’ genoemd. Terwijl Delhi het politieke en historische hart is van India, is Mumbai het belangrijkste handels- en industriecentrum. Deze metropool heeft enerzijds de grootste sloppenwijk van India en anderzijds een van de duurste vastgoedprojecten ter wereld. Schandalige rijkdom leeft er zij aan zij met doffe ellende. De kloof tussen arm en rijk wordt steeds maar groter, want er wordt niet aan de basis gewerkt. Op de Forbes-lijst van de rijkste mensen ter wereld, prijken 2 Indiërs op de 7de en 8ste plaats.

De rode draad doorheen deze reis ‘Vlamingen in de wereld’ brengt ons bij de familie Droeshout-Peersman waar we hartelijk en comfortabel worden ontvangen. Kurt, verkoopsdirecteur voor Procter & Gamble in India, zijn actieve en sympathieke vrouw  Dianne, de sportieve dochters Anne-Sophie (12 jaar en talentvolle zwemster) en Marie-Laure (11 jaar en fervent voetbalster) en Ottis de hond geven ons nestwarmte. Kurt en Dianne verlieten België reeds in 1994 en woonden en werkten achtereenvolgens in Duitsland, Oezbekistan, Parijs, Dubai, China en India. Internationale verhalen en een ruime zienswijze doen ons aan hun lippen hangen.  Als ervaringsdeskundigen met interessante tips gidsen ze ons door deze grootstad. We zijn alweer met ons ‘gat in de speculoospasta gevallen’. Dank jullie wel voor het hartelijk onthaal, de gastvrijheid, de organisatorische hulp en het warme thuisgevoel!

We ontmoeten tal van Vlamingen die hier in Mumbai wonen en werken, teveel om in detail op te noemen (Vincent en Hilde reeds 20 jaar actief in het internationale hotelwezen, Karl actief in de diamantensector,…). De belevenissen en opportuniteiten van onze Vlaamse ‘expats’ in het buitenland zijn verrijkend en verruimend; de bijbehorende dilemma’s en obstakels geven hen een brede visie en genuanceerde blik op de wereld. In 1996 werd Bombay herdoopt in Mumbai. Bombay wordt hoofdzakelijk nog gebruikt door de Indiërs, terwijl Mumbai geldt voor officiële administratie.

Mumbai en zijn sloppenwijken

We dompelen ons onder in het gewriemel van de wijken rond ‘Church Gate’ en ‘Victoria Station’. Een heuse vloedgolf van mensen, alle kasten en religies door elkaar, tussen de vele herinneringen aan de Engelse aanwezigheid. Londense dubbeldekkers, spannende cricketpartijen midden in de stad en oude koloniale huizen aan de ‘Marine Drive’ geven de stad een anachronistisch cachet.

De rondleiding in ‘Dharavi’, de grootste ‘Slum’ van Azië; goed georganiseerd en officieel erkend door de overheid, is razend interessant. Het is de 2de grootste ter wereld (na de ‘Favelas’ van Rio) en telt 2,5 miljoen inwoners. Je gelooft het nooit; Dharavi heeft een jaarlijkse omzet van 650 miljoen US $ dankzij een mini-industrie bestaande uit leerlooierijen, pottenbakkerijen, naaiateliers, zeepfabriekjes… en de recyclage van afval, plastiek, staal… Het is een deprimerende omgeving van supersmalle sombere steegjes, golfplaten huisjes met kamertjes van 3 op 2 waarin een gezin van 4 personen woont, met kookplaat en frigootje. Er is elektriciteit en stromend water, maar er zijn nauwelijks toiletten. De kinderen spelen op het stort waar de mensen hun behoefte doen. Het speelplein wordt wel eens het ‘kak’plein genoemd. Er zijn schooltjes en een hospitaal, en de godsdiensten leven naast elkaar. Deze sloppenwijk is als een goeddraaiende mini-maatschappij in de metropool Mumbai.

60% van de bevolking woont in 2.000 grote en kleine en ook gevaarlijke sloppenwijken in Mumbai. Deze buurten zijn het hart en de ziel van Mumbai waarvan ook wij een verkeerd beeld hebben. Nog veel erger zijn de ‘hoopjes mensen’ langs de straat. Hele gezinnen slapen iedere nacht onder zeilen of onder de blote hemel op een ‘bedje’ van kartonnen dozen. Ze ‘lijden’ een ‘trottoirbestaan’.  Deze daklozen hebben geen identiteit. Ganse families leven een dierlijk bestaan. We raken maar niet gewoon aan dit beeld dat telkens een ontnuchterende kaakslag is. Hier is geen sociaal systeem dat de minstbedeelden helpt. Het valt ons op dat we minder resistent zijn tegen dit schrijnend beeld. We laten ons vlugger leiden door emotie en kopen steeds vaker voedsel of geven een fooi aan kinderen (die ze vermoedelijk toch moeten afstaan aan een corrupte bendeleider). De Indiërs maken er ons attent op dat we hen moeten negeren, want zelfs zij weigeren een centje te geven. Ze laten liever hun eigen volk creperen! Het is zo onrechtvaardig, wraakroepend en hartverscheurend. Dagelijks krijgen we een portie ellende en miserie in ons gezicht gekwakt. De slums en bijbehorende indrukken uit het straatbeeld zijn niet te vatten.

We stellen dezelfde vragen aan verschillende ‘Mumbaikers’ en krijgen telkens een ander antwoord. Deze stad, dit land en deze cultuur is zo divers, verwarrend en als Westerling o zo moeilijk te begrijpen. ‘We are strangers in our own country’, dixit een locale Mumbaiker.

Deze ’City that never sleeps’ heeft enkele architectonische pareltjes. Met een open-deck bus maken we ’s avonds een rit langs mooi verlichte koloniale gebouwen en krijgen we een idee van het indrukwekkende neogotisch Bombay. Het ‘Victoria Station’, de trots van het Britse rijk staat op de lijst van werelderfgoed. Het kleine,  gezellige en leerrijke Gandhi museum schetst de levensloop van deze geweldloze leider aan de hand van foto’s en maquettes. Het ‘Ex-prince of Wales Museum’ telt enkele mooie kunstwerken en schilderijen waaronder zelfs een Rubens.

Bombai ligt aan de zee van Oman. We wandelen langs de Marine Drive, zeg maar de ‘Promenade des Anglais’ in Nice. Het is momenteel het seizoen van de trouwfeesten. Als volleerde ‘partycrashers’ werken we ons op een subtiele manier binnen op het exuberante feest. We feliciteren het jong getrouwde koppel dat er niet echt gelukkig uitziet. Zou het net als 60% van de Indische huwelijken ook ‘gearrangeerd’ zijn!? We danken hen voor de aangeboden cocktail en zetten vrolijk onze weg verder.

Het verkeer is een ‘georganiseerde chaos’. Een onbeschrijflijke wirwar en een waanzinnige heksenketel. Files in Brussel, maar dan maal 1.000! De overvloedige zwart-gele Fiat taxi’s en zwart-gele motoriksja’s zijn als een nerveus hommel- en wespennest. De auto nemen is onbegonnen werk.  Tijdens het spitsuur nemen we de plaatselijke trein; geen comfortabele zet. Noodgedwongen open ik de trukendoos uit mijn judoverleden en vecht ons (met regelrechte stormramallures) een weg in en uit de wagon.

Dhobi Ghats en Dabba-wallahs

We bezoeken de ‘Dhobi Ghats’ van de kaste van de linnenwassers; de grootste openlucht wasmachine op mankracht aangedreven. Onvermoeibaar zwoegen zij om grote stapels linnengoed te wassen. Lakens, hemden,… knallen als zwepen, worden gewrongen, geslagen en gespoeld met ongelooflijke energie. Achter deze wasplaats liggen de witte lakens uitgespreid over de rotsen te drogen. Een deel van deze rotsen doet ook dienst als… latrine voor de plaatselijke bevolking.

Een merkwaardige eeuwenoude activiteit is die van de ‘Dabba-wallahs’, de leveranciers van de dabbas (=eetketeltjes) met een volledige warme maaltijd in. Meer dan 200.000 lunches worden afgehaald door de dabbawallahs, vervolgens per regio en volgnummer gesorteerd  en tot slot per fiets afgeleverd aan de kantoorbedienden verspreid in Mumbai. Organisatorisch een enorme krachttoer en logistiek een wonder omdat dit (zo goed als) nooit fout loopt, maar het is vooral een weerspiegeling van de wijze waarop de kasten in Mumbai blijven bestaan. Veel Indiërs mogen namelijk geen voedsel aannemen dat om het even hoe en door om het even wie werd bereid.

In Mumbai vervullen we enkele opdrachten. Net als in Beijing en Delhi bezoeken we ook hier een Fitness First Club en brengen we verslag uit aan mijn werkgever Passage Fitness First. De sportkriebel steekt af en toe de kop op, maar de reismicrobe heeft nog steeds de bovenhand.

Voor Unizo Internationaal interviewen we enkele CEO’s van Vlaamse bedrijven of ‘joint ventures’ die gevestigd zijn op de Indische markt. Een razend boeiende inkijk in de investeringsmogelijkheden en economische verschillen bekeken door een Indische en Westerse bril. Aan de hand van deze getuigenissen wil Unizo Vlaamse bedrijven overtuigen tot expansie in het buitenland.

Met zijn gigantische studio’s is ‘Bollywood’ ook de hoofdstad van de Indiase film, hoofdleveranciers van indrukwekkende aantallen ‘masalafilms’ met waanzinnige successen. Er zijn uiteenlopende meningen over  ‘Slumdog Millionaire’ omdat het geen flaterend beeld ophangt van India, maar wel de onverbloemde realiteit (doelbewust verminken van kinderen om een bedelaarsbestaan te leiden) toont.

National Domestic Workers Movement

‘Grootofficier in de Leopoldsorde’ ontmoet ‘Grootkruis in de Kroonorde’. We hebben een afspraak met Jeanne Devos (Kortenaken, 1935), een Belgische zuster die zich inzet voor hulp aan de armen in de sloppenwijken van Bombay en in gans India. Een ontmoeting waar we enorm hebben naar uitgekeken. Zuster Jeanne is een fenomeen! Ze is een minzaam, maar vastberaden persoon en een kwieke vrouw! In 2005 werd zuster Jeanne genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Meer recent in juli van dit jaar ontving ze het Grootkruis in de Kroonorde. Ze vertelt honderduit en wil de mensen bewust maken van de kinderprostitutie, slavernij, armoede, misbruik, de ongelijkheid van het kastensysteem en andere wantoestanden die in het land aanwezig zijn. In 1963 is Jeanne vertrokken naar India en in 1985 richtte ze de ‘National Domestic Workers Movement’ (NDWM) op die zich ontfermt over verschopte straatkinderen en misbruikt huispersoneel. Ondertussen is NDWM in 23 staten actief en vieren ze in 2010 hun jubileum van 25 jaar bestaan. Wij Vlamingen beseffen niet wat deze barmhartige vrouw reeds heeft gerealiseerd! Van Zuster Jeanne krijg ik de opdracht om aan de misbruikte vrouwen en kinderen een zelfverdedigingcursus te geven tijdens een volgende doorreis door India... Wie zijn steentje wil bijdragen kan storten op rekeningnummer : 734-0194177-89 van de KULeuven met de vermelding ‘Gift fonds J. Devos - 400/0000/51266’ (vanaf 30€ is een fiscaal attest verkrijgbaar). Meer info op www.ndwm.org en www.jeannedevos.org 26/11 laatstleden was het exact 1 jaar geleden dat er terroristische bomaanslagen plaatsvonden (met 174 doden) op enkele luxueuze hotels (Taj Mahal Hotel & Tower en Trident Hotel), het Victoria treinstation, het Leopold Café en een hospitaal. De gevolgen zijn her en der nog zichtbaar. We brengen een bezoekje aan het getroffen Taj Mahal Hotel & Tower, peperduur en chique en naar mijn mening overdreven luxueus.

Voor de Vlaamse en Nederlandse gemeenschap komt de goedheilige Sint speciaal met zijn bootje uit Spanje naar Mumbai gevaren en meert aan aan de ‘Gateway of India’ (de Indische ‘Arc de Triomphe’). ‘Happy New Year Santa Claus!’ juichen de Indiërs hem toe. Het is vertederend om al die blije, verwonderde en soms angstige kindergezichtjes te zien. Natuurlijk krijgen ook wij zoets en lekker, omdat we immer braaf zijn!

Mumbai is niet echt een stad om op slag verliefd op te worden. Het is een overweldigende stad, niet  in schoonheid, maar vooral in contrasten. Fascinatie en ontsteltenis, Mumbai laat ons hoe dan ook niet onverschillig.

Dagdag.
Gella